ซอกซอนตะลอนไป (1 มีนาคม 2569)
เทพเจ้าสร้างฟาโรห์หรือฟาโรห์สร้างเทพเจ้า(ตอน5)
โดย เสรษฐวิทย์ ชีรวินิจ
ประวัติศาสตร์ของอียิปต์โบราณในยุคสมัยของฟาโรห์อัคเคนนาเตน (AKHENATEN) หรือ ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ค่อนข้างจะมีความซับซ้อน และ ลึกลับ มากจนสามารถแยกออกมาเป็นประวัติศาสตร์เดี่ยวต่างหากอีกชุดหนึ่ง
เป็นช่วงประวัติศาสตร์ที่เรียกกันว่า ยุคอามาร์นา (AMARNA PERIOD)
ประวัติศาสตร์ระบุว่า เป็นช่วงหลังจากฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ขึ้นครองราชเข้าสู่ปีที่ 5 พระองค์ก็ได้ประกาศลัทธิความเชื่อทางศาสนาใหม่ออกมา พร้อมทั้งประกาศเปลี่ยนพระนามของพระองค์เองเสียใหม่ว่า อัคเคนนาเตน
การเปลี่ยนชื่อในครั้งนี้ มีนัยยะที่สร้างความสั่นสะเทือนไปทั้งแผ่นดินอียิปต์ เพราะชื่อเดิมของพระองค์ก็คือ อาเมนโฮเทป นั้น มีความหมายว่า เป็นที่โปรดปรานของเทพอามุน (AMUN IS PLEASED) แสดงถึงความผูกพันอย่างลึกซึ้งต่อเทพอามุน (AMUN) หรือ เทพอามุนรา (AMUN – RA)
โฮเทป มีความหมายว่า โปรดปราน หรือ พอใจ
ในขณะที่ พระนามใหม่ คือ อัคเคนนาเตน นั้นมีความหมายว่า สุดขอบฟ้าแห่งเทพอะเตน(HORIZON OF THE ATEN) หรือ ผู้เป็นที่รักของอะเตน แสดงนัยยะของความผูกพันต่อเทพ อะเตน
เทพอะเตน คือใคร
(อะเตน จะอยู่ในภาพวงกลม ที่มีแสงส่องออกมา และตรงปลายสุดของแสงก็จะมีลักษณะเป็นมือ – ภาพโดยผู้เขียน)
จะว่าไปแล้ว เทพอะเตนก็คือ สุริยเทพ หรือ เทพแห่งพระอาทิตย์ เพียงแต่ปรากฎให้เห็นเป็นแผ่นวงกลมแบนๆ ไม่เหมือนกันสุริยเทพ หรือเทพ รา ในยุคก่อนที่แสดงตัวออกมาเป็นมนุษย์
อัคเคนนาเตนอธิบายว่า “อะเตน” ไม่ใช่เทพเจ้า แต่มีสถานะที่สูงส่งกว่าเทพเจ้าทั้งมวล
ความแตกต่างที่ลึกซึ้งลงไปกว่านั้นก็คือ ศาสนาลัทธิใหม่ของอัคเคนนาเตน จะเน้นการให้ความเคารพต่อ “ลำแสง”ของอะเตน มากกว่า ตัวอะเตนเอง
ที่ค่อนข้างจะสุดขั้วก็คือ อัคเคนนาเตน กำหนดให้ศาสนาอัคเคนนาเตน หรือ ศาสนาที่นับถือเทพอะเตน เป็นศาสนาเดียวที่ประชาชนชาวอียิปต์จะสามารถนับถือได้ ยกเลิกประเพณีการนับถือเทพเจ้าอื่นๆ
การกำหนดข้อห้ามแบบนี้ ทำให้มีผู้เสียผลประโยชน์จำนวนมาก และ สร้างความไม่พอใจอย่างมาก จนถึงเกิดความโกรธแค้นขึ้นมาอย่างเงียบๆ
ฟาโรห์ อัคเคนนาเตน ก็คงจะรับรู้ถึงความรู้สึกไม่พอใจลึกๆนี้ได้ จึงตัดสินใจว่า หากพระองค์จะประทับอยู่ที่เมืองธีบส์ หรือ ลักซอร์ ในปัจจุบันก็อาจจะได้รับอันตราย
(ที่ตั้งของเมืองอามาร์นา ลูกศรชี้สีแดงก็คือ เมืองลักซอร์โดยประมาณ ส่วนลูกศรชี้ดำก็คือ เมืองไคโรโดยประมาณ – ภาพจากวิกิพีเดีย)
พระองค์จึงสั่งให้สร้างที่ประทับแห่งใหม่ อยู่ห่างจากเมืองธีบส์ ขึ้นไปทางเหนือประมาณ 400 กิโลเมตร เป็นสถานที่แห้งแล้งไม่เคยมีผู้คนอาศัยมาก่อน อาจเพื่อป้องกันการลอบทำร้ายจากภายนอก
เมืองใหม่ที่มีชื่อว่า เมืองของอัคเคนนาเตน ถูกสถาปนาขึ้นมาในปี 1346 ก่อนคริสตกาล หลังจากอาเมนโฮเทป ที่ 4 ขึ้นครองราชได้ 7 ปี กล่าวคือ พระองค์ขึ้นครองราชเมื่อ 1353 ปีก่อนคริสตกาล
(เมืองอามาร์นา ซึ่งเริ่มทำการบูรณะ- ภาพจากวิกิพีเดีย)
ต่อมา เมืองนี้ได้รับการเรียกขานอีกชื่อหนึ่งว่า อามาร์นา (AMARNA) ซึ่งทำให้ศิลปะที่ถือกำเนิดจากเมืองนี้ และ ยุคสมัยของฟาโรห์อัคเคนนาเตน ถูกเรียกขานว่า ศิลปะแบบ อามาร์นาไปด้วย
แต่น่าเสียดายว่า รัชสมัยของพระองค์ค่อนข้างสั้น กล่าวคือ พระองค์ครองราชได้เพียง 17 ปีเท่านั้น และสิ้นพระชนม์ในปี 1332 ก่อนคริสตกาล
พบกันใหม่สัปดาห์หน้าครับ
