ซอกซอนตะลอนไป (22 กุมภาพันธ์ 2569)
เทพเจ้าสร้างฟาโรห์หรือฟาโรห์สร้างเทพเจ้า(ตอน4)
โดย เสรษฐวิทย์ ชีรวินิจ
การที่ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 3 อภิเษกกับลูกสาวของขุนนางใหญ่คนหนึ่ง โดยไม่สนใจต่อประเพณีปฎิบัติของราชสำนักเลย ก็อาจจะเป็นไปได้ว่า บิดาของมเหสีของพระองค์น่าจะมีความเข้มแข็งทางการเมืองในราชสำนักพอสมควร
การสร้างภาพแกะสลักเพื่ออ้างความชอบธรรมในการขึ้นครองราช ด้วยการอิงกับอาณัติ หรือ อำนาจแห่งเทพเจ้าอามุนรา ตามที่ผมได้เล่าไปในตอนที่ 2 ไม่แน่ว่าอาจจะสร้างเพื่ออ้างความชอบธรรมทั้งในแง่ของสิทธิในการขึ้นครองราช และ อาจจะเพื่อสนับสนุนการแต่งงานครั้งนี้ของพระองค์ก็เป็นได้
อย่างไรก็ดี ยังมีอีกกรณีที่สันนิษฐานว่า อาจจะเริ่มมาตั้งแต่รัชสมัยของพระองค์ก็ได้คือ การเปลี่ยนแนวคิดทางศาสนาจากการนับถือเทพเจ้าจำนวนมาก มาเป็นการนับถือเทพเจ้าเพียงองค์เดียว ที่เรียกว่า MONOTHEISM หรือ ลัทธิเอกเทวะนิยม
โดยที่เทพเจ้าองค์เดียวที่ว่านี้ ก็คือ เทพ อะเตน (ATEN)
ลัทธิเอกเทวะนิยมนี้ แผ่อิทธิพลทางความคิดไปสู่ศาสนาที่เกิดทีหลังเช่น ศาสนายูดาย ศาสนาคริสต์ และ ศาสนาอสลาม
(พระนางเนเฟอร์ตีติ มเหสีของฟาโรห์อัคเคนนาเตน เธอได้ชื่อว่าเป็นผู้หญิงที่สวยที่สุดในยุคนั้น – ภาพจากอินเตอร์เน็ต)
จากประวัติศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับกันทั่วไปก่อนหน้านี้บอกว่า ผู้ให้กำเนิดแนวคิดเทพเจ้าองค์เดียวก็คือ ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 โอรสของอาเมนโฮเทป ที่ 3 ซึ่งคนทั่วโลกรู้จักกันดีว่า พระองค์มีมเหสีที่น่าจะได้ชื่อว่า มีมเหสีเป็นหญิงที่สวยที่สุดในโลกก็คือ เนเฟอร์ตีติ (NEFERTITI)
แต่แนวคิดในยุคหลังเชื่อว่า แนวคิดเทพเจ้าองค์เดียวอาจจะเริ่มมาตั้งแต่ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 3 ก็ได้ และได้รับการขยายและทำให้แข็งแกร่งขึ้นในสมัยของ อาเมนโฮเทป ที่ 4
แนวคิดดังกล่าวนี้ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 3800 ปีที่แล้ว น่าจะเป็นแนวคิดของศาสนาอีกหลายศาสนาที่เกิดตามหลังมา เช่น ศาสนายูดาย , ศาสนาคริสต์ และ ศาสนาอิสลาม
(ภาพยนต์เรื่องบัญญัติสิบประการ ที่เล่าเรื่องราวของโมเสส โดยมี ชาร์ลส์ตัน เฮสตัน รับบทเป็นโมเสส-ภาพจากอินเตอร์เน็ต)
และนักประวัติศาสตร์บางคนได้เสนอแนวคิดที่ว่า โมเสส ผู้ที่ชักนำชาวยิวอพยพออกจากอียิปต์ตามที่บันทึกในพระคัมภีร์ไบเบิลฉบับพันธะสัญญาเก่า ในบท “อพยพ” อาจจะเป็นคนเดียวกับ ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ก็ได้
แม้กระทั่ง หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ก็ยังตั้งขอสันนิษฐานเอาไว้ในหนังสือ “ยิว” ที่ท่านได้เขียนเอาไว้นานมาแล้วว่า โมเสส ไม่น่าจะเป็นคนเชื้อสายยิว แต่น่าจะเป็นชาวอียิปต์ที่มีสายเลือดของราชวงศ์ด้วยซ้ำ
แต่หลักฐานเชิงประจักษ์ระบุว่า ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ซึ่งมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ฟาโรหอัคเคนนาเตน (AKHENATEN) เป็นผู้สถาปนาศาสนาใหม่ที่นับถือพระเจ้าเพียงองค์เดียว
(ภาพพจน์ของ อะเตน – ภาพจากวิกิพีเดีย)
เทพเจ้าองค์นั้นมีนามว่า อะเตน
การประกาศศาสนาใหม่แบบนี้ ไม่ว่าจะเริ่มต้นโดยอาเมนโฮเทป ที่ 3 หรือ ก่อตั้งโดยอัคเคนนาเตน ก็ตาม มันเป็นเสมือนการพลิกฟ้าคว่ำแผ่นดินที่สร้างความโกลาหล แล เขย่าแผ่นดินอียิปต์อย่างยิ่ง
แน่นอนว่า มีทั้งผู้ได้รับผลประโยชน์ และ เสียผลประโยชน์จำนวนมาก
ผู้เสียผลประโยชน์ และ สูญเสียอำนาจมหาศาลในมือไปก็คือ นักบวช
เหตุการณ์จะเป็นอย่างไร พบกันในสัปดาห์หน้าครับ
